Diferansiyel nedir

Diferansiyel nedir yazısıyla oldukça civcikli bir konuyu aydınlatma hedefiyle çıktığım bu yolda bunu size nasıl analatacağım hala düşünerek yazıya rezalet bir giriş yapıyorum. Yazının sonuna kadar diferansiyele neden ihtiyaç duyulduğunu, ön çeker araçlarda diferansiyel var mı, diferansiyel arızaları ve tamiri nedir, nasıl yapılır anlatacağım. Yazı sonunda da bir afilli video koyacağım ki, şıp diye anlayacaksınız hadiseyi.

Diferansiyel nedir?

İki çeker tekerleğin farklı turlarda dönmesini sağlayan parçaya diferansiyel diyoruz. İngilizce differential kelimesinden dilimize geçen bu ifade tam karşılık olarak fark anlamına geliyor. Arkadan itişli araçlarda (bu arada arkadan itiş olur, çekiş olmaz. Bir başka yazıda anlatayım unutmazsam) arka iki aksın ortasında şişmanca duran parça diferansiyeldir. En iyi bu tür araçlarda dışarıdan bakıp görebilirsiniz. Önden çekişlilerde görmenizin imkanı yok.

Diferansiyel ne işe yarar

Başka değişle neden diferansiyele ihtiyaç duyarız. Bunun cevabını matematik bilen ve üstüne iki dakika düşünen zaten bulur ama yine yazayım. Aynı akstaki iki tekerlek araç düz giderken aynı hızlarda yani aynı tur sayısı ile döner. Buraya kadar sorun yok, zaten bu evrede diferansiyelin bir anlamı da yok. Yalnız matematik ve diferansiyel araç sağa ya da sola manevra yaptığında devreye girer.

diferansiyel nedir – diferansiyel parçaları

Araç manevraya başlayınca…

Yukarıda dediğim gibi düz giderken sorun yok, her lastik aynı turda ve hızda dönüyor fakat sağa döndüğünüzü düşünün. Aracın ve lastiklerin birbirine mesafesi var, manevra başlayınca virajın içindeki lastiğin dışındaki lastiğe göre daha yavaş dönmesi gerekir. Çünkü virajın içindeki mesafe, virajın dışındaki mesafe ile aynı değildir. İşte tam burada diferansiyel yardımınıza koşar ve içerideki lastiğin daha yavaş dönmesini sağlar.

Diferansiyel bunu nasıl yapar

Diferansiyel tamamen kuvvet farklarını kullanarak çalışır. Tekrar üstüne düşünün yukarıda verdiğim örnekte içeride kalan lastik dışarıdaki lastiğe göre dönmeye daha çok direnç gösterir ve bu direnç diferansiyele karşı kuvvet uygular. Diferansiyel de bu kuvvete mukavemet gösteremez ve içinde bulunan istavroz pinyon dişlisi marifeti ile mukavemet gösteren tekerleği daha az dönür. Bunu en güzel bir otobüs ya da kamyon tam tur herhangi bir yöne dönerken görebilirsiniz. En içteki lastiğin yan yan sürüklendiği çok bariz izlenebilir.

Diferansiyelin parçaları nelerdir

  • ayna dişlisi
  • mahruti dişlisi (şafttan gelen)
  • pinyon (akstan gelen)
  • istavroz pinyon dişlisi

Ana olarak bu dört parça diferansiyel parçalarıdır. Aks ve şaftı saymıyorum. Onları da sayarsanız 7 parça da diyebilirsiniz. Bu parçalar kolay beri bozulmaz lakin uzun süre kullanımda dişliler arası boşluklar oluşabilir ve tam kilitli difransiyel zorlu kullanımda istavroz pinyon dişlisini kırabilir. Diferansiyel arızaları ayna, mahruti ve istavroz dişlilerinin arızasından ibarettir.

Ön çeker araçlarda diferansiyel olur mu?

Bu da merak edilen bir konu. Dışarıdan göremeyince bilinmeyebiliyor. Ön çeker araçlarda da diferansiyel mevcuttur. Düzenek şanzıman ile birleşik pozisyonda durduğu için dışarıdan bakınca görülmez. Ön aksların girdiği yer tam olarak diferansiyelin yeridir. Bildiğiniz gibi diferansiyelden ötürü de ön çeker araçlarda gaza fazla basıldığında tork steering denen durum oluşur. Bu durum herhangi bir tarafa doğru dönerken yukarıda anlattığım saiklerden dolayı dış taraftaki tekerleğin yere tutunmasının zayıflaması ve diferansiyelin tüm kuvveti iç tarafa vermesi ile oluşur.

diferansiyel nedir

Kilitli diferansiyel nedir?

Kısa bir açıklama getireyim, size biraz önce anlattığım istavroz dişlinin sabitlendiği diferansiyel kilitli diferansiyeldir. Bunun kullanıldığı yer de zorlu arazi koşulları ve çamur alanlardır. Biraz evvel bahsettiğim gibi diferansiyel her zaman çevirmesi en kolay tekerleği döndürür. Haliyle arazide kalmamak için iki tekerin de dönmesi gerektiğini düşünürseniz bu tür taşıtlar için olmazsa olmazdır.

Sınırlı kilitli (kaydırmalı) diferansiyel nedir?

Hemen buna da açıklık getireyim. Sınırlı kaydırmalı ya da kilitli diferansiyel yukarıda anlattığım işi belli bir kuvvete kadar yapan çeşittir. Fakat kötü yönü bir tekerleğiniz tamamen boşa dönmeye başladığında tüm kuvvet o tekerleğe gider.

Diferansiyel tamiri

Gelelim zor konuya, eğer diferansiyelde ötme varsa (ki bu ötme dişlilerin aşındığının belitrisidir.) diferansiyel arızalanmış demektir. Bu durumda yapılacak şey içinde bulunan dişlileri değiştirmektir. Ve ön çeker araçlarda bunu kendinizin yapması imkansız olmasa da çok çok zor fakat arkadan itişli araçlar tamirat genel olarak daha kolay. Bunun için aracın arkasını komple kaldırıp tekerlekleri ve aksları sökmeniz gerekir. Ardından diferansiyeli açar ve dişlileri çıkartırsınız. Yenilerini yerine takıp boya testi yapar tüm dişlilerin birbirine olması gerektiği gibi temas ettiğini gözleyip aracı toplarsınız.

Yalnız bu böyle kolay değil, diferansiyelin yeni dişlileri takılırken dişlilerin birbirine doğru oturması için belli torkla sıkılır ve dafalarca kontrol edilir. Yani hassas ayar ister. Haliyle tork ayarlı anahtar ve sentil gibi ekipmanlarınız olması gerekir. Bana sorarsanız çok uğraşıyı göze almadan böyle bir işe girmeyin derim.

diğer yazılarda görüşelim, soru ve sorunlarınız için bize yazın.

aşağıdaki diferansiyel nasıl çalışır videosu sanırım bunu anlatan en iyi video. 3. dakikadan itibaren izleyebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.