Motorlarda Kullanılan Sensörler

Motorlarda kullanılan sensörler hangileri. Kaputu kaldırdığınızda kafanızın karıştığına eminim. Hani o çok akıllı görünen motorlardaki teknoloji aslında çok da karmaşık değil. Bu yazımızda hangi motorlarda kullanılan sensörleri ve bu sensörlerin ne işe yaradıklarına bakacağız. Hadi başlayalım!

Motorlarda Kullanınlan Sensörler

Bilgisayarlar sadece yapmak için programlandığı şeyi yapabilir. Bir otomobil motoru kontrol bilgisayarında (Elektronik kontrol ünitesi ECU olarak adlandırılır), giriş verisi bir klavyeden değil, çeşitli sensörlerden gelen elektronik sinyaller vasıtasıyla olur. Bu sensörler motorun her şartta veriminin yüksek olması için onun gözü kulağı gibi çalışır. Elektronik kontrol ünitesi (ECU), aldığı girişler hatalı veya eksikse bunu yapamaz.

Motorlarda kullanılan sensörle ECU’ya Nasıl Bağlıdır

Eğer ECU, sıcaklık sensörü veya oksijen sensöründen iyi bir sinyal almazsa (sinyal dediğime bakmayın aslında voltaj), motor kontrol sistemi verimli ateşleme yapamaz. Gaz pozisyon sensörü, map (mutlak basınç) sensörü veya maf (hava akışmetre) o anki koşulları doğru şekilde voltaj üreterek ECU’ye göndermezse doğru yakıt-hava karışımı üretilimez ve yanma verimsiz olur. ECU krank mili pozisyon sensöründen sinyal almazsa motor bile çalışmaz. Çünkü pistonların silindir içindeki yerlerini bilemez.

Sensörler, ateşleme zamanlaması, yakıt miktarı, emisyon kontrolleri, vites ayarı, motor tork azaltma (araç çekiş kontrolü ile kilitlenmeyen frenler varsa) ve gerekli tüm anahtar fonksiyonları iletir. Yeni model araçlarda gaz kelebeğini de ECU kontrol eder. Gaz pedal ve gaz arasında mekanik bağlantı veya kablo yoktur. Tüm sistemin sorunsuz çalışması için sensörlerin güvenilir şekilde çalışması gerekir. Şimdi motorlarda kullanılan sensörler neymiş görelim.

Hararet Sensörü – Su Sıcaklık Sensörü

Motor sıcaklık sensörü
Hararet Sensörü

Genellikle üst kapak veya emme manifoldu üzerinde bulunan, hararet sensörü motor soğutma sıvısı sıcaklığını izlemek için kullanılır. Direnç yani ürettiği voltaj, soğutma sıvısı sıcaklığına oranla değişir. hararet müşürüne bağlı olan ECU, motor ısısını öğrenir ve böylece hava yakıt karışımını düzenler. Ayrıca sıcaklığa bağlı olabilecek diğer emisyon fonksiyonlarını da düzenler.

Hararet müşürü oldukça güvenilir bir sensördür, ancak arızalanırsa, motor kontrol sisteminin verimli çalışmasını engeller. Zengin hava yakıt karışımı, aşırı yakıt tüketimi ve yüksek karbonmonoksit (CO) emisyonlarına neden olur.

Oksijen Sensörü

O2 sensor
Oksijen sensörü motorlarda kullanılan sensörler

Herkesin belalısı, araç arızlarının olağan şüphelisi, oksijen sensörü. Bu arkadaş basitçe yanmadan sonra açığa çıkan ekzoz gazının içeriğindeki oksijeni ölçer. Çok fazla detaya inmeyeceğim. Zaten buradaki sensörlerin bir kısmını detaylıca yazdım, yazmadıklarımı da yazacağım. O2 Sensörün detayını arıza ve tamirini buradan tıklayıp oksijen sensörü yazımızdan okuyabilirsiniz.

Neyse, oksijen sensörü de aynı diğer sensörler gibi bulduğu değere göre bir voltaj üretir. Eğer egzoz gazında bulunan oksijen çok ise karışım fakir olur ve bir dahaki yanma için daha fazla yakıt püstürtülür. Eğer tam tersi oksijen değeri çok düşükse de daha az yakıt püskürtülür. Aracın yakıt verrimliliği için en önemli sensörlerden birisidir ve kirli, tıkalı, kurum içinde olmaması gerekir.

Map Sensörü (Manifold Ablolute Pressure)

Mutlak basınç sensörü
MAP sensörü

Yani diyeceksiniz, nedir? Türkçesi Mutlak Basınç Sensörü. Bu arkadaş da manifold basıncını ve bazı modellerde sıcaklığını  ölçmekle mükellef. Ölçer de ne yapar derseniz, motor ateşleme avansını ve yakıt miktarını bu parçaya bakarak yapar. Bu parçaya da detaylı bir yazıda değineceğim.

Gaz Kelebeği Pozisyon Sensörü

Adı üstünde, gaz kelebeğinin pozisyonunu iletir. Artık yeni araçlarda gaz kelebeği ile gaz pedalı arasında fiziksel bir bağlantı bulunmuyor. Sadece elektrik

kelebek sensörü
gaz kelebeği konum sensörü

kablosundan ibaret olan bu bağlantı, gaz kelebeğini kontrol eden bir motor ve sensörden oluşuyor. Yani siz gaza bastığınızda ECU’nun gaz kelebeğinin ne kadar açıldığını bilmesi gerekir ve bu bilgiyi bu parçadan alır.

MAF Sensörü (Mass Airflow Sensor) Hava Akışmetre

MAF sensörü
Hava Akışmetre

Bu parçaya debimetre, hava debimetresi de denir. Bu parça hava filtresinden geçen havanın miktarını ölçer. Ne kadar ekmek, o kadar köfte misali, ne kadar hava o kadar yakıt. Arızalanırsa çok ciddi sorunlara yol açar. Motor tekler, rölanti dalgalanır, patırdama kütürdeme gibi (genelde lpg’de olan) durumlar olur. Bazı araçlarda araba hiç çalışmayabilir. Motor çekişten düşer. Bununla da ilgili daha sonra geniş bir yazı yazacağım. Motordaki yeri hava filtre kutusunun hemen arkasında emme borusunun üstündedir. Daha detaylı bilgi için MAF Sensörü yazısına tıklayın.

MAT Sensörü (Manifold Air Temperature) Hava Sıcaklık Sensörü

Bu parça günümüzdek araçlarda pek bulunmaz, aynı işi MAP sensörü görür ama çok nadir bazı araçlarda bulunabilir. İşi manfolddaki havanın sıcaklığını ölçmektir. Yapısal olarak Hararet müşürüne benzer.

Krank Pozisyon Sensörü

krank konum sensörü
Krank pozisyon sensörü

Yine araç için oldukça önemli bir sensör. Bildiğiniz gibi artık yeni araçlarda disribütör kullanılmıyor. Yani ateşleme mekanik değil tamamen elektronik. Bunun da artısı motor avansıyla şartlara göre oynama serbestliği. Peki distribütör yok ise araç pistonların pozisyonlarını nasıl bilecek? İşte bunu sağlayan parça kran pozisyon sensörü. Bu sensör aslında manyetizmaya duyarlı bir parçadan oluşur ve volant üstünde yer alan bir alandan bilgi alır. Her krank turunda voltaj üreten bu parça arızalı olursa araç 1. pistonun üst ölü noktasını bilemediği için ateşleme zamanını tutturamaz ve araç kesinlikle hiç çalışmaz. Seyir halinde arızalanrsa da yolda kalırsınız.

Daha evvel detaylı şekilde değinmiştim meraklısı tıklayarak krank pozisyon sensörü yazımızdan okuyabilir.

Vuruntu Sensörü

Knock Sensör
Vuruntu Sensörü

İsmiyle müsemma şekilde motorun patlama titreşimlerini algılar ve titreşimin yoğunluğuna göre motorun çalışmasının düzenlenmesine yardımcı olur. Vuruntu sensörü motorun üstübde takılı olmaz. Genelde yolcu kabini ön sacında ya da şaside bir yerlerde takılıdır. Yani motorun aracın kasasına verdiği titreşimi algılar. Arızası can sıkıcı olmaz. Motor sizin konforunuz için ince ayar yapamaz.

BAROMETRİK BASINÇ SENSÖRÜ BAROMETRIC PRESSURE (BARO) SENSOR

Bu sensör de adından anlaşılacağı gibi dışardaki atmosferik basıncı ölçer. Eskiden karbüratörlü araçlarda bu basıncı ölçen mekanik bir sistem

barometre müşürü
Barometrik basınç sensörü

vardı. Aslında mekanik bir sistem bile değildi diyaframın basınca göre hareket etmesi sağlanır ve yakıt miktarı da ona göre ayarlanmış olurdu. Şimdi bu işi de MAP sensörü hallediyor fakat bazı araçlarda ayrıca sensör de bulunuyor.

Örneğin, araçla irtifa çıktığınızda bu sensör hava yoğunluğunun azaldığını tespit eder ve aracın hava yakıt durumu için oluşan bilgiye katkı verir. Ya da soğuk sıcak havalarda değişen atmosfer basıncını ECU’ya bildirir. Dediğim gibi artık pek çok araçta yok ama görürseniz de şaşırmayın.

KİLOMETRE HIZ SENSÖRÜ

kilometre müşürü
Hız sensörü

Aracın hızını hem gösterge tablosunda gösterir hem de ECU’ya iletir. Çekiş konrtol sistemleri, airbag gibi güvenlik sistemleri, abs bu sensörden bilgi alır. Genelde günümüzde tek olarak değil de her tekerlekten ölçüm alan araçlar olsa da hala tek ölçüm yapan araçlar var. Bu sensör bozulursa yolda kalmazsınız fakat bazı sistemler devre dışı kalır.

Motorlarda kullanılan sensörler yazımızın sonuna geldik. Genel olarak bir motorun çalışmasını düzenleyen senörler yani müşürler bunlar. Bir kısmının arızasını, tamirini ve arıza belirtilerini daha önce yazmıştım. Dediğim gibi yazmadıklarımı da yazacağım. Sitemizde yorum, görüş, istek, önerileriniz ve sorularınız için konu sonlarında bulunan alandan bize yazabilirsiniz. Başka yazılarda görüşmek ümidiyle.

DMCA.com Protection Status

motorlarda kullanılan sensörler

2 thoughts on “Motorlarda Kullanılan Sensörler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.